Čuvarice tradicije

U savremenom kontekstu ubrzanih društvenih promjena, žene često imaju ključnu ulogu u očuvanju nematerijalne kulturne baštine, posebno onih znanja i praksi koje su se tradicionalno prenosile među ženama. Jedan od takvih primjera je sarajevsko-romanijski priglavak, vunena čarapa sa karakterističnim ornamentima, čiji se uzorci temelje na motivima dokumentovanim još krajem 19. i početkom 20. stoljeća, specifičan za sarajevsko-romanijsku regiju.

Zaštitu i valorizaciju ovog priglavka pokrenule su članice Udruženja građana Ženski interaktivni ruralni centar – ŽIR iz Istočnog Sarajeva. Kroz svoj dugogodišnji projekat Klupko sreće, udruženje je povezalo zaštitu tradicije sa savremenim društvenim potrebama. U okviru ovog projekta žene iz ruralnih zajednica su se bavile ručnom izradom ovog tradicionalnog priglavka. Projekat je imao i izraženu psiho-socijalnu dimenziju; kroz elemente okupacione terapije i kolektivnog kreativnog rada, projekat je pružao podršku ženama koje su preživjele porodično nasilje i druge oblike društvene marginalizacije, omogućavajući im prostor za obnovu samopouzdanja, osjećaj korisnosti i socijalnu uključenost.

Udruženje, osnovano 1994. godine u Trnovu, s ciljem osnaživanja žena, naročito iz ruralnih sredina, kroz svoj višegodišnji rad na dokumentovanju i promociji priglavka, te u saradnji s Muzejom Republike Srpske i Ministarstvom prosvjete i kulture Republike Srpske, uspjelo je uvrstiti sarajevsko-romanijski priglavak na listu nematerijalnog kulturnog nasljeđa Republike Srpske. Na njihovu inicijativ, on je i upisan na listu nematerijalne kulturne baštine Bosne i Hercegovine, čime je otvoren proces njegove dalje međunarodne zaštite, odnosno uvrštavanje na UNESCO-ovu listu nematerijalne baštine.