Jedina Jevrejka u Višegradu: Bukica Romano

Prisustvo Jevreja i Jevrejki u Višegradu vezuje se za period nakon izgradnje Mehmed-pašine ćuprije na Drini, kada grad postaje važno trgovačko i komunikacijsko središte. Iako ne postoje precizni podaci o tačnom vremenu doseljavanja, prema evidenciji Jevrejske opštine Višegrad iz 1940. godine u gradu je živjelo 110 Jevreja. U znak sjećanja na život i djelovanje ove zajednice, 23. septembra 2013. godine postavljena je spomen-ploča na zgradu nekadašnje sinagoge. Ceremoniji je prisustvovala i Bukica Romano, tada jedina živa pripadnica jevrejske zajednice u Višegradu.

Tokom Drugog svjetskog rata jevrejsko stanovništvo Višegrada gotovo je u potpunosti uništeno. Većina članova zajednice stradala je u Holokaustu, a nakon rata u grad se vratila samo jedna jevrejska porodica – porodica Romano. Bukica Romano time postaje posljednja pripadnica nekada brojne i društveno aktivne jevrejske zajednice u Višegradu.

Ona je provela u zarobljeništvu u koncentracionom logoru Bergen-Belsen. Porijeklom iz Sjenice, u Višegrad se doselila 1946. godine nakon udaje za Avrama Mamića Romana, pripadnika jedne od najstarijih jevrejskih porodica u gradu. Porodica Romano dala je i prvog rabina u Višegradu, a Avram Romano bio je učesnik Narodnooslobodilačke borbe. Godine 1938. zajedno sa članovima jevrejske zajednice učestvovao je u sahrani Lotike Celermajer, stvarne ličnosti i književne junakinje romana Na Drini ćuprija Ive Andrića.

U poslijeratnom periodu Bukica Romano živjela je u Višegradu kao domaćica, ali i kao obrazovana žena koja je govorila više jezika. Bila je poznata po otvorenosti i pomoći drugima, te po očuvanju jevrejskih običaja i tradicije u sredini u kojoj je ostala gotovo sama. Njena porodica njegovala je bliske odnose sa komšijama različitih vjerskih i nacionalnih pripadnosti: obilazili su prijatelje za hrišćanske i muslimanske praznike, dok su u svojoj kući primali goste povodom jevrejskog praznika Pesah. Posebno se brinula o starijim i bolesnim članovima zajednice, među kojima je bila i Bajla Šafer, poznata višegradska krojačica, kojoj je nakon smrti podigla nadgrobni spomenik na Jevrejskom groblju u Višegradu.

Iako je nakon smrti supruga Avrama godinama živjela sama, Bukica Romano nije napustila Višegrad, ostajući do kraja života vezana za grad u kojem je provela veći dio svog života. Preminula je u 93. godini, 16. februara 2017. godine, i sahranjena na Jevrejskom groblju na Okolištima iznad Višegrada. Na njenoj sahrani prisustvovali su članovi porodice, prijatelji, poznanici i sugrađani. Njen sin Jakov tom prilikom je podsjetio na vrijeme u kojem su Višegrađani živjeli bez izraženih nacionalnih i vjerskih podjela.

Život Bukice Romano predstavlja svjedočanstvo o nestanku jedne zajednice, ali i o dugom trajanju multikulturnog naslijeđa Višegrada i Bosne i Hercegovine. Kao posljednja Jevrejka u gradu, ostala je trajni simbol sjećanja na jevrejski život na Drini.