Vizualni identitet “Nove žene”
Crteži umjetnice Nade Novaković u časopisu “Nova žena”
Crteži umjetnice Nade Novaković u časopisu “Nova žena”
autorica: Irma Puškarević
Izdavački ciklus magazina Nova žena: List Antifašističkog fronta žena Bosne i Hercegovine počinje u februaru 1945. godine, a završava se 1972. godine. Magazin izlazi pod okriljem Antifašističkog fronta žena (AFŽ), istorijski izuzetno značajnog i uspešnog pokreta masovne mobilizacije žena, koji je osnovan 6. decembra 1942. u Bosanskom Petrovcu sa ciljem oslobođenja zemlje od okupatora. Prema rečima urednica iz prvog broja “organizacija je predstavljala jedan od važnijih oslonaca narodno-oslobodilačkog pokreta”.
AFŽ fond u Historijskom muzeju Bosne i Hercegovine čuva značajnu, iako ne i potpunu, kolekciju izdanja magazina Nova žena, počevši sa prvim brojem iz 1945. godine i završno sa decembarskim brojem iz 1961. godine. Muzejska kolekcija obuhvata izdanja Nove žene iz dva izdavačka ciklusa: prvi kao list AFŽ-a u periodu od 1945. do 1952. godine, i drugi kao list organa Saveza ženskih društava Bosne i Hercegovine u periodu od 1955. do 1972. godine. Kao sastavni deo policentrične mreže AFŽ štampe u Jugoslaviji (pored Nove žene u Bosni i Hercegovini, u Hrvatskoj se izdaje Žena u borbi, u Makedoniji se izdaje Makedonka, u Sloveniji se izdaje Naša žena i mnoge druge AFŽ periodike širom regiona) magazin se izdavao na srpsko-hrvatskom jeziku, dok su se tekstovi sporadično štampali na latinici i ćirilici u državnim i narodnim štamparijama.
Za sve vreme svog izdavaštva magazin Nova žena nije uspostavio ujednačen vizuelni stil. Tokom godina menja se i uredništvo, kao i sama uloga časopisa. Ipak, može se uočiti određeni trend u vizuelnoj stilizaciji magazina u prvoj polovini izdavačkog ciklusa, koji traje do 1952. godine, i u drugoj polovini koji počinje sa 1955. godinom. Ako se postojanje SFR Jugoslavije okarakteriše kroz tri faze 1) građenje socijalističke države, 2) afirmacija vizuelnog identiteta socijalističkog aparata i 3) rušenje socijalističkog ideala, vizuelni stil (dizajn) Nove žene u određenoj meri prati istaknute faze. Primetno je da prvi izdavački ciklus prati edukativno-propagandnu misiju komunističke partije vizuelno koristeći ikoničnost socrealizma, dok drugi izdavački ciklus nastoji da izgradi prepoznatljiviji vizuelni identitet magazina i istovremeno da prati trendove sa Zapada.
Zanimljivo je spomenuti da iako se Nova žena ne štampa tokom rata, za razliku od većine takozvane partizanske štampe, revolucionarni duh je i te kako osetan u prvim objavljenim brojevima magazina. Taj duh revolucije prenosi se kroz književne i likovne priloge. Mnoge akademske studije povlače paralelu između revolucije i poetičnog izraza, bilo u vizuelnom, bilo u lingvističkom smislu, shvaćenog kao određena vrsta spomenika. Tako se, na primer, u prvim godinama izdavanja u časopisu objavljuju radovi akademskih i samoukih slikara i slikarki, poput Ismeta Mujezinovića, Mice Todorović, Voje Dimitrijevića i Nade Novaković. Uredništvo je posebno isticalo crteže Nade Novaković, koji prikazuju život i rad na selu (avgust, broj 17, 1946.), dok su njene slike objavljene čak na tri naslovne strane tokom 1947. godine.
Nova žena tematski obrađuje različita društveno-politička pitanja, postavljajući u centar diskursa ženski lik i delo. U godinama nakon rata uredništvo se bavi temama kao što su zdravstvo, obrazovanje, stručna obuka, politika, kultura i ravnopravnost žena. Od posebnog značaja tih prvih godina obnove zemlje bio je kulturno-prosvetni rad članica AFŽ-a, koje su organizovale masovne akcije opismenjavanja, čime se doprinosilo emancipaciji žena. Fokus časopisa bio je na transformativnim snagama žena iz ruralno-agrarne sredine ka modernom, urbanističkom duhu. U kasnijim izdanjima, časopis se sve više posvećuje temama opšteg društvenog razvoja, s akcentom na unapređenje domaćinstava kroz brigu o majci i detetu, odnosno poboljšanje kvaliteta života žena kao ravnopravnih članica društva.
Neizostavno je naglasiti da se implementacija ciljeva AFŽ-a nije odvijala pravolinijski niti ujednačeno na celoj teritoriji Bosne i Hercegovine. Međutim, iako se časopis gasi 70-ih godina, Nova žena predstavlja vankonkurentski poduhvat ženske emancipacije usko povezan sa političkom mobilizacijom i formiranjem “nove (socijalističke) žene”.